Laten we Moerwijk vieren! Met deze intentie gaan bewoners, professionals en bestuurders van zorg- en welzijnorganisaties uit de Haagsche wijk Moerwijk samen op pad. Het doel van deze reis is een nieuw sociaal contract voor de wijk.

Een Sociaal Contract
De term ‘sociaal contract’ is bekend geworden door het werk van de filosofen Hobbs, Locke en Rousseau. Zij beschreven het sociaal contract als ‘de legitimiteit van het gezag van de staat over het individu’. Over het algemeen is het dus geen papieren document met handtekening, maar een impliciete afspraak tussen de overheid en de samenleving.

Kim Putters, voormalig directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, beschrijft het sociaal contract in de zorg als een centraal aangestuurd systeem gericht op ‘uitruil’ van rechten, plichten en verantwoordelijkheden, om het welbevinden en de gezondheid zo goed mogelijk veilig te stellen.

Het sociaal contract gaat over geven en nemen. Doordat de partijen binnen het sociaal contract (burgers en overheid) sterk van elkaar afhankelijk zijn, is een goede balans hierbij belangrijk. Als de twee kanten niet met elkaar in evenwicht zijn of verwachtingen verschillen kan er onvrede ontstaan. Bijvoorbeeld bij (toenemende) kansenongelijkheid of gezondheidsverschillen. Het sociaal contract staat dan ter discussie.

Moerwijk
Dus wat als het systeem niet meer past? Als drempels voor toegang hoog zijn? En passende zorg en ondersteuning ontbreekt? Dit was de aanleiding om eind 2021 met bewoners, professionals en bestuurders samen te komen en aan de slag te gaan.

De wijk Moerwijk in Den Haag wordt vaak beschreven als een wijk met veel problemen, waar chronische stress als gevolg van werkloosheid, armoede, eenzaamheid en slechte gezondheid meer regel dan uitzondering zijn. Maar de kracht van bewoners in de wijk wordt niet (altijd) gezien en blijft (vaak) onbenut.

Een nieuw sociaal contract kan de randvoorwaarden creëren om dit te veranderen.

How to eat an elephant?
De introductie van een nieuwe manier van denken, organiseren, financieren en meten in een bestaand systeem, waarbij bewoners het uitgangspunt vormen en het sociaal kapitaal in de wijk wordt benut. Daar kom je door groot te denken, klein te doen, meteen te beginnen én te beginnen bij de behoefte en wensen van betrokkenen.

Onze aanpak bestond uit een aantal stappen, met praktische wijsheid – oftewel het vermogen om te bepalen en te doen wat goed is – als uitgangspunt:

Identificeer in dialoog een exemplarische vraag: dit is een concreet en tastbaar vraagstuk van meerdere bewoners en professionals in de wijk.
Formuleer een gemeenschappelijk doel: waar zit de gezamenlijke frustratie en wat wil je samen bereiken.
Onderzoek achterliggende systemische elementen: welk systemisch denken, organiseren, financieren en meten staat in de weg en waar liggen kansen.
Zet samen de eerste stap: zorg voor draagvlak en zet de eerste kleine stap.

Deze werkmethode kan opnieuw benut worden voor andere en nieuwe doelen van de bewoners in Moerwijk. Zo is het sociaal contract geen statisch product, maar een continu en gezamenlijk (werk)proces van alle partijen.

Concreet beginnen
Vanuit dialoog kwamen bewoners, professionals en bestuurders tot de volgende twee exemplarische vragen om concreet mee te beginnen.

  • Er was een behoefte onder bewoners aan plekken waar ze hun talent kunnen benutten voor de wijk. Dit draagt bij aan zingeving en een fijne invulling van de dag.
  • Daarnaast was er een behoefte bij bewoners aan zichtbare laagdrempelige ondersteuning in de wijk, bijvoorbeeld in buurtkamers.

Het oplossen van beide vragen draagt bij aan het behalen van het gemeenschappelijke doel: gebruik de kennis, expertise en kracht van mensen die in Moerwijk wonen. Begin bij wat bewoners willen en kunnen. En versterk en benut vervolgens dit (onbenut) potentieel.

Saskia de Vin is community builder en groot voorstander van meer zichtbare en toegankelijke ondersteuning in de wijk. ‘Een ondersteuner in de wijk kan vroeg signaleren zodat zaken niet eerst uit de hand hoeven te lopen voordat er hulp mogelijk is. Niet alleen overdag, maar ook in het weekend of ’s avonds’, aldus de Vin.

Vanuit dialoog kwamen ook systemische vraagstukken achterliggend aan de exemplarische vraagstukken naar voren. Een systemisch vraagstuk wat beide exemplarische vraagstukken raakten was de te grote afstand tussen professionele organisaties en de sociale netwerken van bewoners. Een kleine coalitie van bewoners en professionals uit Moerwijk hebben inmiddels een eerste stap gezet om hier iets aan te doen. Ze zijn aan de slag gegaan om de samenwerking tussen het informele netwerk van buurtbewoners en het formele netwerk van zorg- en welzijnsorganisaties vorm te geven.

Een ander voorbeeld van een systemisch vraagstuk is de manier van het financieren van zorg en ondersteuning. Saskia heeft inmiddels ervaren dat anders werken rondom zorg en ondersteuning, met een financieringssysteem gericht op persoonsgebonden vergoedingen, behoorlijk complex kan zijn. Om deze reden schoof zorgverzekeraar Menzis aan bij de dialogen. De coalitie kijkt met de zorgverzekeraar hoe laagdrempelige ondersteuning in de wijk duurzaam gefinancierd kan worden.

Meer weten?
Wil jij meer weten over de weg die wij gelopen hebben naar een andere manier van denken, organiseren, meten en financieren? Neem contact op met Marjolein Geurts.

Interessant artikel? Meld je dan hier aan en ontvang elke 2 maanden de BeBright nieuwsbrief.