Lang Leve de Wijk: Waar 2diabeat stopt, gaat de beweging in de wijk verder

Na zes jaar bouwen aan gezondere wijken is het programma 2diabeat afgerond. Toch voelde het slotevent ‘Lang leve de wijk’ allerminst als een afsluiting. Op 10 december blikten professionals, inwoners en partners terug op wat er in meer dan honderd wijken in beweging is gezet en vooruit naar hoe deze aanpak ook de komende jaren kan worden voortgezet en versterkt. Want de kern van de dag was helder: de wijkaanpak stopt niet met het programma, maar groeit verder.

Binnen het Nationale Preventieakkoord ontwikkelden BeBright, Stichting VitaValley, de Nederlandse Diabetesfederatie, Diabetesvereniging Nederland en het Diabetesfonds in 2019 2diabeat: een gezamenlijk programma om de opmars van diabetes te keren. Met 2diabeat wilden de initiatiefnemers bouwen aan gezonde wijken en dorpen, via een wijkgerichte aanpak die inzet op leefstijlbevordering en sociale verbondenheid. Niet vanuit beleid alleen, maar samen met inwoners, professionals en lokale organisaties.

De urgentie is groot en groeiend. Recent onderzoek laat zien dat Nederland kampt met een grotendeels verborgen en grotere diabetesproblematiek dan lang werd aangenomen. Zo blijken 400.000 Nederlanders diabetes type 2 te hebben zonder dat te weten. De gevolgen zijn fors: gezondheidsschade, oplopende zorgkosten, extra druk op professionals en uitval op de arbeidsmarkt.

Een inspirerend slotevent
Tijdens de eindbijeenkomst van 2diabeat deelden sprekers inzichten uit wetenschap, praktijk en beleid. Maarten Ploeg, Programmadirecteur 2diabeat & bestuurder ANBI-stichting VitaValley, schetste de opmars van leefstijl in de wijkaanpak, waarbij hij de concrete resultaten van 2diabeat belichtte: vermindering van risicofactoren bij diabetes type 2, versterking van sociale netwerken in buurten en aantoonbare maatschappelijke impact van gezamenlijke inspanningen. Jan Smelik, coördinator Nederland Zorgt voor Elkaar, besprak de rol van zorgzame buurten, en Toosje Valkenburg, huisarts en bestuurder, benadrukte hoe essentieel de huisarts blijft als schakel tussen bewoners en lokale gezondheidsinitiatieven. Pieter Hilhorst, publicist en onderzoeker, stond stil bij zijn essay ‘Sociaal Vitaal’ waarin hij pleit voor een integrale benadering van leefstijl, gezondheid en sociale verbondenheid. Hij nam de zaal mee langs de drie belangrijkste punten in zijn essay.

1. Sociale verbondenheid is het krachtigste medicijn voor gezondheid.
  Mensen die elkaar ontmoeten, samen activiteiten ondernemen en zich onderdeel voelen van een gemeenschap, ervaren meer vitaliteit, motivatie en zingeving.
2. Gedragsverandering begint bij menselijke relaties, niet bij technische interventies.
  Niet alleen kennis over gezond leven, maar vooral sociale steun en emotionele motivatie zijn bepalend voor gedragsverandering.
3. Zorgzame wijken werken omdat professionals durven loslaten.
  Door minder te plannen en meer te luisteren, ontstaat ruimte voor bewonersinitiatieven zoals wandelgroepen, kookclubs en ontmoetingsplekken. Gemeenschappen bestaan vaak al, maar hebben een steuntje nodig van professionals die ruimte laten, niet sturen.

Nieuwe publicatie 2diabeat
Tijdens de bijeenkomst werd ook de publicatie Gezond leven in wijken en dorpen – lessen uit 100+ wijken gepresenteerd. Deze publicatie bundelt de aanpak, praktijkvoorbeelden en lessen uit meer dan honderd wijken en dorpen. De afgelopen jaren werd zichtbaar wat werkt. Nu is het zaak dat deze beweging van onderop verder groeit.

Het einde van 2diabeat is geen slot van de beweging, maar markeert een nieuwe fase. Blijvende steun van lokale en regionale organisaties is nodig om de wijkaanpak voort te zetten. Tien aanbevelingen:

1. Geef gemeenschappen de ruimte Laat wijken en buurten zelf bepalen wat nodig is. Geen blauwdrukken van bovenaf, maar aansluiten bij de lokale behoefte, energie en context.
2. Stimuleer een steunend netwerk Verschuif de focus van individueel en interventiegericht werken aan leefstijl, naar het creëren van een steunend netwerk waarin mensen elkaar motiveren en ondersteunen.
3. Vertrouw op mensen in de wijk Lokale aanjagers en het wijknetwerk zetten zich in voor een gezondere wijk. Geef ze vertrouwen en steun om deze beweging te laten groeien, ook als dat soms botst met de behoefte aan controle en sturing.
4. Zet intrinsiek gemotiveerde mensen centraal Het succes van de wijkaanpak hangt af van de intentie van de betrokkenen. De motivatie, vaardigheden en houding van degenen die de wijkaanpak opstarten en uitvoeren zijn cruciaal voor het succes. Dat is niet zomaar in een functie te beleggen.
5. Investeer blijvend in de basis Zie de wijkaanpak niet als los project, maar als een structurele bijdrage aan de lokale preventieinfrastructuur. Investeer in mensen, ontmoetingsplekken, netwerken en coördinatie.
6. Maak leefstijl onderdeel van de integrale wijkaanpak Leefstijl staat niet op zichzelf. Maak het onderdeel van een brede, integrale aanpak in de wijk. Werk vanuit een gezamenlijk doel aan gezonde en zorgzame gemeenschappen.
7. Bouw voort op bestaande netwerken Blijf investeren in de wijken en netwerken die er al zijn. Maak gebruik van wat er al aanwezig is in de wijk.
8. Praat minder, doe meer Blijf niet te lang hangen in praten, maar probeer samen dingen uit om te leren hoe het écht werkt. Alleen dan merkt de inwoner er iets van.
9. Organiseer samen leren en delen Faciliteer samen leren en begin niet steeds opnieuw. Bouw een netwerk waarin ervaringen, successen en lessen worden gedeeld.
10. Onderzoek waarderend en breed Traditionele onderzoeksmethodes schieten soms tekort bij wijkgericht werken aan gezondheid. Kijk verder dan alleen cijfers. Maak verandering in de wijk zichtbaar met verhalen, procesevaluaties of methoden om sociale impact in beeld te brengen.

Meer weten?
• Download hier de volledige publicatie Gezond leven in wijken en dorpen
• Download hier de essay van Pieter Hilhorst Sociaal Vitaal
• Bekijk de presentaties van de sprekers hier

Of neem gerust contact op met Arjo Mans, Lidewij Kuiper of Loïs Lutterman

Interessant artikel? Meld je dan hier aan en ontvang elke 2 maanden de BeBright nieuwsbrief.