In Haarlem start Maarten Reuchlin een nieuwe wandeling met een transformationeel leider in de zorg. Dit keer met Jolanda Buwalda, voorzitter van de Raad van Bestuur bij Omring, een grote VVT-organisatie in West-Friesland, de Kop van Noord-Holland en op Texel. Ze bespreken de kracht van nieuwe technologie, de mogelijkheden door publiek-private samenwerking en het belang van een eerlijke winstwaarschuwing.

Je wilde wandelen vanuit de Haarlemmerhout. Waarom?
Ik wil je meenemen langs een paar plekken waar verleden en heden elkaar kruisen. De plek bijvoorbeeld waar tot 2004 het ziekenhuis De Mariastichting was gevestigd. Aansluitend aan dat terrein staat Spaar en Hout, een ouderenzorglocatie sinds 1930. Niet toevallig: ze waren onderdeel van integrale gezondheidszorg. Mensen werden niet gelabeld naar betaaltitel. Pas in het huidige stelsel, onder invloed van schaalvergroting en concentratie van zorg, zijn we onderscheid gaan maken tussen cure, care en community. Wat ik graag wil, is de samenhang van destijds terugbrengen; back to the future.

Dat is een stevig ambitie, concreet ook. Kies je in je carrière bewust voor uitvoeringsorganisaties?
Resultaatgerichtheid past inderdaad bij mij. Ik hou ervan om complexe zaken eenvoudig te maken. Vervolgens wil ik de stap te zetten naar acties die ertoe doen, die mensen ontzorgen. Of dat nou bij de gemeente Amsterdam is waar ik directielid was van de Dienst Register en iedere inwoner als klant had, of bij Omring waar het draait om kwaliteit van leven van cliënten en hun naasten. Om dat te kunnen bereiken moet je de medewerkers in staat stellen mee te bewegen met nieuwe uitdagingen.

Draagt je achtergrond als orthopedagoog daaraan bij?
Dat helpt me vooral om me te verplaatsen in de situatie van medewerkers; het abstracte te vertalen naar hun praktijk. Ik check of ze begrijpen wat er nodig is en of ze daarnaar kunnen handelen. Dat is essentieel bij transformaties. Niettemin kom ook ik weerstand tegen. Dan is het de vraag: heeft de weerstand te maken met wantrouwen van hiërarchie of beleid? Of is het tegendruk omdat iemand bang is om niet meer de beste prestaties te kunnen leveren vanuit gangbare routines. Mijn bestuurskundige bagage helpt me daarnaast om zaken in deze dynamische context beter te duiden. En om te reflecteren, ook op mijzelf.

“Ik hou ervan om complexe zaken eenvoudig te maken. Vervolgens wil ik de stap te zetten naar acties die ertoe doen, die mensen ontzorgen.”
– Jolanda Buwalda

Je zei net dat je complexe dingen eenvoudig wil maken om tot concrete acties te komen. Hoe helpt die mentaliteit je bij transformatie van de zorg?
In onze regio is er echt sprake van een zorginfarct: dubbele vergrijzing en een wegtrekkende jonge beroepsbevolking. Kortom, we kunnen niet meer per intramurale bewoner één FTE zorg en ondersteuning bieden zoals we  gewend waren. Het roer moet om en dat doen we op een zorgzame en innovatieve manier. We hebben bijvoorbeeld OmringLab opgericht, een ontwikkelorganisatie waarin we allerlei mogelijkheden uitwerken, zoals een sterke koppeling tussen informele en formele zorg. We stimuleren ook acceptabele en slimme vormen van zelfzorg en het oplossend vermogen van mensen.

Dat klinkt mooi, maar wat betekent dat nou in de praktijk?
Onder meer de inzet van innovatieve technologie zoals Artificial Intelligence. We gebruiken bijvoorbeeld een ondersteunend Residence Assessment Instrument bij het bepalen van de aard en ernst van problemen van onze cliënten. Positieve gezondheid is daarbij de basis van een persoonlijk zorgleefplan. Artificial Intelligence berekent behandelcapaciteit en eigen mogelijkheden.

Een ander voorbeeld is Wendy, onze empathische chatbot-collega op de klantenservice. Het is een door Artificial Intelligence aangedreven, levensecht persoon waarmee je op menselijke niveau een informatief  gesprek kunt voeren. Ze kan zien en horen en ze verwerft nieuwe kennis op basis van vragen en informatie. In eerste instantie is ze ingezet om tijdens corona vragen te beantwoorden, met succes.

Werken jullie met andere partijen samen in dit soort innovatietrajecten?
Zeker, je kunt dit het best doen vanuit een publiek-private samenwerking. Het fungeert als een soort buitenboord motor. Enkele leden van onze Raad van Toezicht kennen het bedrijfsleven en dat geeft mij ook meer ruimte als ondernemend bestuurder. Ook voor dienstverlening via onze Omringpas heb ik me sterk gemaakt. Mensen die deze pas aanschaffen krijgen korting op zorgverzekeringen, hulpmiddelen en gezonde producten. We  zijn dienstverlener bij bewust boodschappen doen, bewegen en digi worden.

Publiek-private samenwerkingen op het gebied van  personeelsbeleid, zoekt Omring die ook?
Met Breikers werken we samen op het gebied van duurzame mobiliteit, met INHolland zijn we de post-hbo opleiding ‘Innoveren in zorg en welzijn met technologie” gestart. Dat is een praktische leer- en onderzoeksopleiding waardoor zorgprofessionals kunnen fungeren als bruggenbouwer tussen de zorg en de techniek.

Daarnaast hebben we met het ROC een leerwerkcentrum opgezet voor vroegtijdige schoolverlaters. Deze jongeren voelen zich veelal mislukt, ze hebben alleen een uitkering als perspectief. In plaats daarvan nemen we ze in dienst en volgen ze een leermodule dienstverlening. Ze helpen ouderen omgaan met digi-snufjes, de tuin, een schilderijtje ophangen, noem maar op. Het diploma dat ze krijgen, geeft zelfvertrouwen en tegelijkertijd hebben wij geweldig betrokken medewerkers die onze cliënten ondersteunen waar we anders met de toegenomen werkdruk niet aan toe zouden komen. Sommige jongeren stromen ook door de zorg in.

“Ik geloof echt dat nieuwe technologie ons gaat helpen, zeker als het toegankelijk genoeg wordt en direct nut en genoegen oplevert.”
– Jolanda Buwalda

Ook gamification gebruiken jullie tijdens het opleiden van mensen.
Gamification spreekt tot de verbeelding. Spelenderwijs beleven onze medewerkers nieuwe situaties zodat ze beter voorbereid zijn op het dagelijks werk. Zorgmedewerkers krijgen bijvoorbeeld trainingen in een virtuele met sensortechnologie toegeruste woonkamer, waarin ze een nieuwe bewoner moeten begeleiden. Dat werkt heel krachtig, je internaliseert de kennis direct en het heeft een funfactor.

Door veel bestuurders in de zorg word jij als vooruitstrevend gekenschetst.
Ik geloof echt dat nieuwe technologie ons gaat helpen, zeker als het toegankelijk genoeg wordt en direct nut en genoegen oplevert. Publiek-private samenwerkingen helpen daarbij. We moeten het met elkaar doen. Dat vraagt van mij als bestuurder dat ik ook materiedeskundig ben, dus als  stevige gesprekspartner weet waar het om en over gaat. Ik wil echt begrijpen wat digitaliseren betekent en hoe technologie onder de motorkap werkt. Alleen dan kan ik realistische afwegingen maken over doelmatigheid, financiële perspectieven en de waarde voor (werk)plezier of kwaliteit van leven. Anders is het innoflatie.

Wat als er zaken niet goed uitpakken?
Innovatie is een zoektocht, dus staan we onszelf toe dat niet alles direct goed gaat of in een kloppende bussinescase past. Gekscherend gezegd: in een lerende organisatie gaat het om excellent doormodderen. Dat betekent ook dat je reserves moet hebben om leergeld te kunnen betalen.

En je kunt niet alles voorzien.
Dat klopt; de wereld is niet maakbaar en bepaalde problemen zijn niet tembaar, daar ben ik heel realistisch in. Dus ik probeer veiligheid te bieden, zodat mensen eerlijk en op tijd bij me komen met een misrekening of winstwaarschuwing. Ook dat wil ik vanuit warme zakelijkheid begeleiden.

Meer informatie over de leiderschap in de zorg StayBright: Leiderschap voor transformatie in de zorg – StayBright

Maarten Reuchlin over StayBright:
Na ruim 25 jaar als headhunter binnen de zakelijke dienstverlening te hebben gewerkt, ben ik in 2020 de uitdaging aangegaan om mijn expertise aan te wenden voor de zorgsector. Door de unieke samenwerking tussen Vroom & Van den Heuvel en BeBright ben ik in staat mijn ervaring te versterken met een strategische visie op de zorgsector. ​
In de financiële dienstverlening heb ik gezien dat veranderingen de enige constante zijn. Echter, een transformatie van een geïnstitutionaliseerde sector als de zorg is ingrijpender. Ik denk dat er veel parallellen zijn tussen beide sectoren en dat ze veel van elkaar kunnen leren. Durven denken buiten de gebaande paden, geloven in de kracht van diversiteit en altijd werkend vanuit een realistisch beeld, dat is waar ik voor sta. ​Graag kom ik met je in contact. ​

Maarten is telefonisch bereikbaar op 06 29 55 60 56 of per mail maarten.reuchlin@staybright.eu​

Dit is het tweede interview in een serie van wandelingen die Maarten maakt met transformationele leiders in de zorg. Interessant artikel? Meld je dan hier aan en ontvang elke 2 maanden de BeBright nieuwsbrief.

De Gelderse plaats Oosterbeek is het decor van het eerste gesprek dat Maarten Reuchlin van StayBright voert in zijn serie wandelingen met transformationele leiders in de zorg. Vandaag met Bertine Lahuis, bestuursvoorzitter van Radboudumc en voorzitter van de NFU. Een openhartig gesprek over lef, moed, duurzame keuzes en goed werkgeverschap.

We lopen hier langs de uiterwaarden van de Nederrijn, hier staat ook de oudste kerk van Nederland. Is dit alleen de omgeving waarin je bent opgegroeid? Of zegt deze omgeving meer over jou?
 “Het uiterwaardenlandschap geeft me nog altijd een ruimtelijk gevoel, het stimuleert mijn creativiteit. Tegelijkertijd voel ik hier de geborgenheid van de bossen in mijn rug. En ook een beetje van deze kerk, hoewel ik niet praktiserend ben. Deze combinatie van elementen past bij mij.”

Begin 2020 werd je voorzitter van de Raad van Bestuur van het Radboudumc. Je kondigde aan dat het zorglandschap de komende jaren een grote dynamiek zal kennen. Wat bedoelde je daar precies mee?
“Ik zag dat we grenzen bereikt hadden. Sommige vragen kunnen we niet meer uitstellen, bijvoorbeeld over milieu en leefstijl. Maar ook over onze sociaal economische omgeving; welke mensen zijn kwetsbaar en waarom is dat zo? De Coronacrisis die niet veel later uitbrak, en het IPCC-rapport hebben dat alleen maar bevestigd. Ik voel een enorme verantwoordelijkheid om met die grote vragen aan de slag te gaan. Iets activistisch in mij is wakker geworden. “

Je hebt gevoel van urgentie dus. Niet iedereen in het ziekenhuis zal dat zo ervaren.
“Dat varieert inderdaad, maar vooral bij de jongere generatie zie ik erg veel motivatie en energie om te veranderen. Maar er zijn ook mensen die behoudender zijn, die aarzelen om dingen los te laten. Daar moet je rekening mee houden, mee in gesprek gaan, maar je niet door laten weerhouden. Sommige dingen moeten gebeuren.”

Het programma Fit for the Future, is dat een concreet voorbeeld van het begrip zorgtransformatie?
“Zorgtransformatie gaat in mijn ogen over verandering, keuzes maken en durven loslaten. En ja, dat doen we ook in ons programma Fit for the Future. We herschikken onze organisatie tot een veerkrachtige structuur met elf centra. Die centra bundelen alle zorgtypes die bij elkaar horen. Op deze manier vinden de strategische gesprekken niet meer plaats vanuit vijftig afdelingen met de Raad van Bestuur, maar vooral in de organisatie zelf. En dit model geeft de nodige flexibiliteit voor de toekomst.”

“Zorgtransformatie gaat in mijn ogen over verandering, keuzes maken en durven loslaten.”
– Bertine Lahuis

Wat merkt de patiënt hiervan?
“We leggen de focus steeds meer op vraaggerichte zorg en het betrekken van de patiënt. De essentiële vraag daarbij is: wat heb je nodig om verder te kunnen in je leven? Het gaat om leren de ander nog beter te verstaan. Als dat lukt, zie je dat er andere keuzes worden gemaakt. Niet iedereen wil altijd nog een nieuwe hartklep.”

Je bent sinds kort ook voorzitter van de NFU, wat wil je daar bereiken? “
Op dit moment gaan veel discussies in het zorglandschap over grensgebieden; wie gaat nou waarover en wat is van mij. Vooropgesteld, ik heb niets tegen gezonde competitie, dat brengt ons verder. Maar UMC’s werken vanuit maatschappelijk geld aan de kerntaken zorg, onderwijs en onderzoek. Dus waar samenwerking leidt tot meerwaarde, moet je dat doen. Preventie, duurzaamheid, digitaliseren, allemaal belangrijke en complexe dossiers. De kracht van de gezamenlijke UMC’s kunnen we daarbij nog sterker benutten, in wisselwerking met de regionale ziekenhuizen. Behalve voor de zeldzame ziekten zijn de UMC’s met elkaar juist ook voor onderzoek van volksziekten, samen met de ziekenhuizen in de regio.”

Zie je cultuurverschillen tussen de UMC’s?
“Ik ken niet alle UMC’s van binnenuit even goed maar in grote lijnen zijn er zeker verschillen. Het Radboud heeft van origine katholieke wortels en dat zie je terug in de ruime aandacht die we besteden aan morele vraagstukken en de  ‘zachte’ waarden als empathie en compassie. Dat is anders – en niet meer of minder – dan bijvoorbeeld in, Rotterdam of mijn ‘oude huis’ Utrecht. Die diversiteit is goed, en het geeft de mogelijkheid om van elkaar te leren.”

Je hebt het vaak over eigenschappen als lef en moed. Ben je zo wilskrachtig?
“Ik wil vooral onbevreesd op een andere manier durven kijken. De zorg is een behoudende sector, sterk gevoed door het meester-gezelmodel in de opleiding. Veranderingen gaan daardoor langzaam en we nemen beperkte risico’s. Terwijl niets doen soms een veel groter risico vormt. Ik probeer altijd de ander kant te beschouwen: waarom wegen bij een UMC de cijfers zo zwaar en moeten we rendement maken? We zijn een maatschappelijke organisatie. En waarom moeten duurzame veranderingen van tafel omdat ze niet in het huidige systeem passen? Soms is er geen tijd voor geleidelijke evolutie en neig ik naar revolutie.”

Transformatie gaat gepaard met een grote mate van onzekerheid. Niet over de noodzaak maar  wellicht wel over de koers. Twijfel je wel eens over de ingeslagen weg en ben je ooit onzeker?
“In de loop der jaren voel ik eigenlijk vooral toegenomen vrijheid. Of vertrouwen. Ik durf nu zeker te zijn over dingen die ik niet weet. Dat past ook bij mijn rol: het aanstellen van mensen die op veel punten meer weten dan ik. Ik luister, herken in verhalen vrij snel de essentie en kan die grote lijnen omzetten in acties, of beleid.  Vervolgens moeten wel veel mensen meegaan in die plannen, zoals bij de duurzaamheidsbeweging. Alleen kom ik ook nergens.”

“Soms is er geen tijd voor geleidelijke evolutie en neig ik naar revolutie.”
– Bertine Lahuis

We lopen nu in dit lommerrijke landschap samen te reflecteren. Welke vragen stel jij jezelf als je dit alleen doet?
“Doe ik wel genoeg? Die vraag speelde de afgelopen zomer door mijn hoofd. Er zijn nu zulke grote problemen en het is nog steeds makkelijk om weg te kijken. Maar dat kunnen we niet meer verantwoorden tegenover onze kinderen en kwetsbare mensen. Ik wil mezelf later in de spiegel kunnen aankijken en weten dat ik  – ook als bestuurder – mijn verantwoordelijkheid heb genomen. Dat ik als professional en als mens heb gedaan wat binnen mijn mogelijkheden lag.”

Meer informatie over de strategie van het Radboudumc: https://www.radboudumc.nl/over-het-radboudumc

Meer informatie over de leiderschap in de zorg StayBright: Leiderschap voor transformatie in de zorg – StayBright

Maarten Reuchlin over StayBright:
Na ruim 25 jaar als headhunter binnen de zakelijke dienstverlening te hebben gewerkt, ben ik in 2020 de uitdaging aangegaan om mijn expertise aan te wenden voor de zorgsector. Door de unieke samenwerking tussen Vroom & Van den Heuvel en BeBright ben ik in staat mijn ervaring te versterken met een strategische visie op de zorgsector. ​
In de financiële dienstverlening heb ik gezien dat veranderingen de enige constante zijn. Echter, een transformatie van een geïnstitutionaliseerde sector als de zorg is ingrijpender. Ik denk dat er veel parallellen zijn tussen beide sectoren en dat ze veel van elkaar kunnen leren. Durven denken buiten de gebaande paden, geloven in de kracht van diversiteit en altijd werkend vanuit een realistisch beeld, dat is waar ik voor sta. ​Graag kom ik met je in contact. ​

Maarten is telefonisch bereikbaar op 06 29 55 60 56 of per mail maarten.reuchlin@staybright.eu​

Dit is het eerste interview in een serie van wandelingen die Maarten maakt met transformationele leiders in de zorg. Interessant artikel? Meld je dan hier aan en ontvang elke 2 maanden de BeBright nieuwsbrief.